Viborgiet, een zeldzame zwerfsteenvondst in Haren

Bij het zoeken naar zwerfstenen is het altijd afwachten wat je tegen komt. Soms levert gericht zoeken verrassingen op, maar vaker speelt toeval een belangrijke rol, zo ook met deze Viborgiet.

De Hondsrugtuin in de Hortus

In de Hortus in Haren is een landschapstuin ingericht. Reliëf en begroeiing geven een indruk hoe de Hondsrug er vroeger moet hebben uitgezien. Als aandachtstrekker zijn twee keileem- en dekzandwanden geconstrueerd, waaraan bezoekers kunnen zien hoe de bodem van de Hondsrug onder hun voeten is opgebouwd. Men loopt tussen de twee wanden door waarop in reliëf de bodemlagen uit de ijstijd van de Hondsrug zijn weergegeven. Het ziet er zeer professioneel uit en is zeker een bezoek waard.

 

Keileemprofiel van de Hondsrug in de Hortus in Haren

Het uitgraven van de bodem om bezoekers een indruk te geven van de bodemlagen, in het bijzonder de dikke laag ijstijdleem (keileem) zou van korte duur zijn. Het losse materiaal is weergevoelig en zou heel snel uitspoelen en begroeien. 

Bodemprofiel van de ijstijdlagen in de Hondsrug op het Hortus-terrein in Haren (Gr)

Van boven naar beneden zijn zichtbaar: een dunne bruine laag verstoven dekzand uit de laatste duizend jaar van de laatste ijstijd (Weichsel-ijstijd). Daaronder is een bleke zone zichtbaar. Dit is de Allerödlaag. Het markeert een tijdelijk warmer intermezzo van de laatste ijstijd, die geduurd heeft van 13.900 - 12.850 jaar geleden. Er groeide hier toen bos. Daaronder bevindt zich de laag keileem met zwerfstenen uit nog een ijstijd eerder (Saale-ijstijd, ca. 135.000 jaar geleden).

 

Verspreid in de roestbruine keileem zijn zwerfstenen aanwezig. Deze zijn samen met klei, zand en grind door het voortschuivende landijs uit Scandinavië naar hier vervoerd. Bij het afsmelten van het ijs bleef dit gletsjerpuin als keileem achter. Keileem is een taaie leemlaag en is ongelaagd. De leemlaag in de Hortus is ruim 5 meter dik. 

 

Om de Hondsrugtuin vorm te geven is keileem en keizand uit Haren aangevoerd. Dit bevatte veel zwerfkeien, die men in de tuin een plek heeft gegeven. De grootste exemplaren, waaronder een prachtige migmatiet en een fraaie rode Aland-rapakivi, kregen een plaats op het voorterrein van de Hortus. De kleinere kregen een plek binnen de omheining.

Ik ontdekte de steen in een rij keien langs een grasstrook bij de dienstingang. Een opvallende roodbruine steen, die, zo leek het, bezig was uit elkaar te vallen, maar wat later bleek, heel wat jaren geleden (middeleeuwen?) door een steenhouwer moet zijn bewerkt. Aan de buitenkant waren opvallend grote, rondachtige en witomrande eerstelingen van kaliveldspaat zichtbaar. De rapakivi-natuur was op het eerste gezicht duidelijk, maar het was een afwijkend type. Geen Aland-rapakivi, dit was duidelijk. De steen bleek een Viborgiet. Viborgiet herinnert aan Aland-rapakivi, maar is veel grootkorreliger. Een aanwinst, want in deze grootte is dit het tweede exemplaar dat in het Hondsruggebied gevonden is. Iedere verzamelaar, die ooit een bijzondere steen heeft gevonden, kent dit gevoel van euforie.

 

Viborgiet - Zwerfsteen van Haren (Gr)

Deze steen van Haren is voor zover bekend de tweede grote zwerfsteen van Viborgiet, een grootkorrelige, porfierische rapakivigraniet. Een eerdere, vrijwel even grote zwerfsteen van Viborgiet is gevonden in de zandgroeve van de Fa. De Boer in Emmerschans (Dr.).

Aland-rapakivi - Zwerfsteen van Haren (Gr.)

Viborgiet is een meest roodachtig gekleurde rapakivigraniet met ronde eerstelingkristallen (ovoïden), die omgeven zijn door een mantel van plagioklaas. Plagioklaas verweert wit. De witte rand om de rode veldspaten is reden waarom wel van 'ringetjes-graniet gesproken wordt. Alle rapakivigranieten met plagioklaas-ommantelde veldspaat-ovoïden noemt men in de geologie Viborgiet. Aland-rapakivi is ook een Viborgiet, maar wordt als gidsgesteente met de eerste naam aangeduid.

Wat is Viborgiet?

Viborgiet is een rapakivi-graniet. Eigenlijk is het dé rapakivi-graniet. Viborgiet is een opvallende roodachtige graniet met als belangrijkste kenmerk de aanwezigheid van grote (tot 10cm) ronde geringde veldspaten van roodachtige kaliveldspaat. Deze zijn veelal omgeven door een relatief dikke witte rand van plagioklaas. Vooral aan de centimeters grote geringde veldspaten is Viborgiet te herkennen.

Ruimtelijk gezien zijn de veldspaten kogelronde veldspaatballen. Vanwege de overeenkomst met eieren noemt men deze wel ovoïden (Gr. ovos = ei). Naast met plagioklaas ommantelde ovoïden, zijn ook eerstelingen aanwezig zonder plagioklaas-mantel. Merkwaardig is, dat juist ovoïden zonder plagioklaas-mantel de grootste afmetingen bereiken. Vaak bevatten ze kleine insluitsels van zwarte biotiet en/of hoornblende. Deze zijn dikwijls in één of meer concentrische zones in de ovoïden gerangschikt. In de geologie noemt men rapakivi’s met plagioklaas-ommantelde ovoïden: Viborgiet.

 

Viborgiet - Zwerfsteen van Haren (Gr.)

Detail van de zwerfsteen met talrijke ronde, door plagioklaas omgeven ovoïden van kaliveldspaat.

Viborgiet - Zwerfsteen van Haren (Gr.)

Detail met ovoïden en ronde grijze eersteling-kristallen van kwarts.

 

Viborgiet - Zwerfsteen van Haren (Gr.)

De grotere ovoïden in Viborgiet missen vaak de karakteristieke rand van plagioklaas. Linksonder is een ovoïde zonder plagioklaasrand zichtbaar.

 

Viborgiet, type 'Baltic brown' - Ylämaa, Viborg, Zuid-Finland

In dit type Viborgiet komen relatief veel ovoïden voor van kaliveldspaat met insluitsels die in concentrische zones gerangschikt zijn. Binnen de rechter ovoïde is zelfs de rand van een groene plagioklaasmantel zichtbaar. Viborgieten uit het oostelijk gelegen rapakivi-massief van Viborg komen als zwerfsteen in ons land niet voor. 

 

De tegenhanger van Viborgiet is Pyterliet. Dit rapakivi-gesteente bevat meestal minder donkere mineralen, is ook kwartsrijker en bezit veldspaat-ovoïden zonder plagioklaas-mantel. Viborgiet en pyterliet gaan overigens naadloos in elkaar over.

 

Pyterliet (porfierische biotiet-rapakivi) van Kökar - Zwerfsteen van Hoogkerk (Gr.)

Pyterliet met ovoïde - Zwerfsteen van Stocksee (Dld.)

Pyterliet - Zwerfsteen van Groningen

In dit detail is een fraai ronde ovoïde van kaliveldspaat aanwezig. Een plagioklaasmantel ontbreekt. 

Is Viborgiet zeldzaam?

Ja en nee. In het Hondsrug-gebied komt Viborgiet zo veelvuldig voor dat wel gesproken wordt van ‘huismussen’ onder de zwerfstenen. Het verschil zit hem in de benadering en de naamgeving. In de geologie worden vaak andere namen voor gesteenten gebruikt dan zwerfsteenliefhebbers hanteren. Rapakivi’s zijn granietachtige gesteenten. Er zijn ontzettend veel varianten, waaronder een aantal die geschikt zijn als gidsgesteente. Gidsgesteenten zijn zwerfsteensoorten waarvan het moedergebied in Scandinavië bekend is. Gidsgesteenten uit de rapakivi-familie zijn vrij makkelijk uit elkaar te houden. Aland-rapakivi is het bekendst. Deze kennen we ook als ‘ringetjesgraniet’. Ronde veldspaten in het gesteente zijn omgeven door een smalle witte rand. Deze tekenen de buitenzijde van de stenen. Gesteentekundig is Aland-rapakivi een Viborgiet: dit vanwege de talrijke ovoïden met een plagioklaas-mantel. Vandaar ook het ‘nee’ want Aland-rapakivi is allerminst zeldzaam in het Hondsruggebied. Daarnaast kennen we ook de “echte” Virborgiet, deze bezit veel grotere ommantelde ovoiden en is in het Hondsrug-gebied uitermate zeldzaam.

 

Aland-Viborgiet - Zwerfsteen van Emmerschans (Dr.)

Aland-rapakivi - Zwerfsteen van Ellertshaar (Dr.)

Aland-graniet - Zwerfsteen van Borger (Dr.)

Aland-pyterliet (type Prästo)- Zwerfsteen van Groningen

Waar komen ze vandaan?

Het Baltisch schild in Scandinavië is een oeroud stuk aardkorst. Gesteenten zijn soms miljarden jaren oud. De oudste (>3 miljard jaar) vinden we in Karelië in Finland en op het Kola schiereiland in Noordwest-Rusland.

Te midden van graniet en metamorfe gesteenten komen op het Baltisch schild, verspreid in het grondgebergte, een aantal rapakivi-gebieden voor. Deze liggen als eilanden te midden van oudere gesteenten. Het ruim 4000 km2 grote rapakivi-gebied van Aland, heeft ons in de Saale-ijstijd veruit de meeste rapakivi-zwerfstenen geleverd, waaronder Aland-rapakivi. Het kleinere massief van Kökar, ten zuidoosten van Aland leverde iets minder rapakivi’s. De overige rapakivi-massieven zijn onder noordelijke zwerfstenen mondjesmaat vertegenwoordigd.

 

Op het Baltisch schild liggen te midden van oudere gesteenten talrijke kleine en grotere rapakivigebieden. Afhankelijk van de grootte van deze massieven verschillen de rapakivi-gesteenten sterk in uiterlijk en soms ook van samenstelling.

 

Viborgiet met zijn opvallend grote plagioklaas-ommantelde veldspaat-ovoïden, komt alleen voor in de grotere rapakivi-gebieden. Het mooist en ook het duidelijkst kennen wij ze van het rapakivigebied van Viborg, oostelijk van Helsinki in Finland en deels in Rusland. Hoewel het grootste deel van het uitgestrekte massief uit een grootkorrelig type Viborgiet bestaat, komen zwerfstenen uit het Viborg-gebied bij ons niet voor. Zwerfstenen zijn in de ijstijd hoofdzakelijk naar het zuiden en zuidoosten verplaatst, richting Rusland. Misschien dat een enkel exemplaar ingevroren in drijfijs of via ijsbergen in de Finse Golf westwaarts is afgedreven en langs deze omweg uiteindelijk in het Hondsrug-gebied is terechtgekomen. Dit is echter allerminst zeker.

 

Viborgiet, type 'Baltic brown' - Ylämaa, Viborg, Zuid-Finland

Een typische Viborgiet uit het oosten van Finland met talrijke ovoïden van kaliveldspaat, die omgeven zijn door een rand van plagioklaas. In de ovoïden zijn talrijke kleine insluitsels aanwezig van biotiet, hoornblende en ook van kwarts.

 

Plagioklaas ommantelde ovoïde van Viborgiet - Ylämaa, Viborg, Zuid-Finland

Binnen de plagioklaasrand zijn kleine zwarte insluitsels concentrisch gerangschikt.

 

Op de Aland-eilanden is rapakivi-graniet in hoofdzaak ontwikkeld als Viborgiet (Aland-rapakivi). Dit gesteente bezit echter veel kleinere ovoïden, de meeste <2cm. Van Aland zijn, voor zover bekend, geen grootkorrelige Viborgieten bekend.

In de overige rapakivi-gebieden in Finland, Zweden, Botnische Golf en in de noordelijke Oostzee komen viborgietische rapakivi’s nauwelijks voor. Alleen van Rödö, halverwege de Botnische Golf, en in het Nystad rapakivi-gebied in Zuidwest-Finland kennen we rapakivi’s met ronde ovoïden die soms (deels) en of onduidelijk ommanteld zijn door plagioklaas. 

 

Rödö-rapakivi - Zwerfsteen van Zeijen (Dr.)

Van het rapakivi-gebied van Rödö is het bekendste zwerfsteentype ontwikkeld als een onduidelijke Viborgiet. Om de kaliveldspaat-ovoïden zijn plagioklaasmantels aanwezig, maar deze zijn doorgaans niet compleet en zijn vaak onduidelijk.

Viborgietische Laitila-rapakivi - Zwerfsteen van Neuenkirchen (Dld.)

In beide deelgebieden van het Nystad rapakivi-massief in Zuidwest-Finland (Vehmaa en Laitila) komen geen echte Viborgieten voor. Ze houden het midden tussen Viborgiet en Pyterliet.

Witte viborgietische Laitila-rapakivi - Zwerfsteen van Groningen

Dit gesteente zou een pyterlietische Viborgiet genoemd mogen worden. Rechtsboven is een grote kaliveldspaat-ovoïde zichtbaar met talrijke zwarte insluitsels van biotiet en hoornblende. Links een grijze, insluitselrijke ovoïde  met een relatief dikke rand van plagioklaas.

 

Uit het kleine rapakivi-gebied van Kökar in de noordoostelijke Oostzee zijn geen viborgieten bekend. Het merendeel van de rapakivi’s in dit gebied is ontwikkeld als grootkorrelige porfierische biotiet-graniet. Van Kökar kennen we wel pyterlieten, maar deze wijken door hun tabletvormige kaliveldspaat-eerstelingen af van echte pyterliet. Ronde ovoïden komen in Kökar-pyterlieten niet of nauwelijks voor.

 

Porfierische biotiet-rapakivi van Kökar - Zwerfsteen van Ellertshaar (Dr.)

Voor zover bekend komen binnen het kleine rapakivi-gebied van Kökar, zuidoostelijk van Aland geen Viborgieten voor.

Porfierische biotiet-rapakivi van Kökar - Zwerfsteen van Haren (Gr.)

Porfierische Kökar-rapakivi's bevatten opvallend vaak rechthoekige tabletten van kaliveldspaat. De veldspaatkristallen vormen dikwijls Karlsbader tweelingen.

 

Het grote Noordbaltisch rapakivi-massief dat tussen Aland en Estland op de bodem van de Oostzee voorkomt, is nog niet zo lang geleden bekend. Het ligt in zijn geheel onder water. Het nemen van gesteentemonsteris is helaas niet mogelijk. Desondanks is uit zwerfsteenonderzoek gebleken dat een paar zwerfsteensoorten afkomstig moeten zijn van dit massief. Eén van de bekendste is Rode Oostzee-porfier. Het noordelijke deel van het Noord-Baltische rapakivi-gebied is niet bedekt door jongere afzettingen. In de ijstijd is dit gedeelte ongetwijfeld door het landijs geërodeerd. Het is mogelijk dat dit massief viborgietische rapakivi’s en misschien ook wel echte viborgieten heeft geleverd. Weten doen we dit echter niet.

Vooralsnog blijft de precieze herkomst van de Viborgiet in Haren onzeker. Viborgiet is als gesteente dus niet zeldzaam, maar zwerfstenen ervan komen in onze omgeving nauwelijks voor.

Is het een unieke vondst?

De zeldzaamheid van Viborgiet maakt de vondst in het Hondsruggebied uniek. De kans op het vinden van een zwerfsteen-viborgiet is vrijwel te verwaarlozen. Wel zijn in Duitsland meerdere exemplaren gevonden. Onder meer zijn ze bekend van de dicht bij de grens gelegen zwerfsteen-vindplaatsen bij Haddorf en Neuenkirchen. Ook daar betreft het slechts enkele vondsten.

Enige tientallen jaren geleden vond ik in de zandwinning van De Boer in Emmerschans een vrijwel identieke Viborgiet gevonden. Ook het formaat van die steen is vergelijkbaar met de Viborgiet van Haren. Voor zover bekend zijn dit de enige zwerfstenen van Viborgiet die in het Hondsrug-gebied gevonden zijn.

 

Viborgiet - Zwerfsteen van Emmerschans (Dr.)

Deze zwerfsteen van Viborgiet is enige tientallen jaren geleden gevonden in de grote zandgroeve van Emmerschans (Dr.). Hoewel iets meer verweerd, lijkt dit type sterk op die van Haren (Gr.).

 

Viborgiet - Zwerfsteen van Haren (Gr.)

Op de plaats waar de bruine waas van roest minder sterk aanwezig is, komt de typische sterk porfierische structuur met talrijke plagioklaas-ommantelde ovoïden goed tot uitdrukking.

Bijzonder is dat bij de inventarisatie van de zwerfstenen in de Markermeerdijk in Noord-Holland in 2018, een aantal Viborgieten zijn aangetroffen. Het waren duidelijk zwerfstenen, maar qua type wijken deze af van de in Drenthe gevonden zwerfstenen. De geringe verweringsgraad van de dijkstenen, tezamen met het voorkomen van Ordovicische kalkstenen uit Estland, doet vermoeden dat deze Viborgieten per schip daar vandaan afkomstig zijn. Een herkomst uit het Hondsruggebied is uitgesloten.

Hoe ziet Viborgiet er uit?

De Viborgiet van Haren is op het eerste gezicht een opvallend porfierisch gesteente met talrijke ronde, witomrande kaliveldspaat-ovoïden. De steen is ca. 35x30x25cm. Oorspronkelijk was de kei een stuk groter, gezien de bewerkingssporen en breukvlakken die op de kei aanwezig zijn.

De kleur van het gesteente is somber roodbruin. De kleur van de ronde veldspaateerstelingen is iets lichter. Jammer is, dat over het oppervlak van de steen een roestige waas ligt. Dit maakt het uiterlijk iets minder sprekend.

De grootte van de ovoïden loopt uiteen van 1,5 tot ruim 7cm. De grootste ovoïden zijn niet ommanteld door plagioklaas. De kleinere ovoïden bezitten echter een relatief dikke zoom van plagioklaas. De meeste ovoïden zijn tussen 2-4cm groot. Ze bevatten een gering aantal kleine donkere insluitsels.

 

Viborgiet - Zwerfsteen van Haren (Gr.)

De andere zijde van de zwerfsteen toont een splijtvlak met fraai verweerde, door plagioklaas witomrande kaliveldspaat-ovoïden. Sommige eersteling-kristallen zijn niet rond maar afgerond rechthoekig. 

 

Viborgiet - Zwerfsteen van Haren (Gr.)

De rondachtige kaliveldspaat-ovoïden zijn omgeven door een rand van plagioklaas. Deze laatste is wisselend dik. Aan sommige ovoïden ontbreekt de plagioklaasmantel, bij kleinere ovoïden is deze relatief dik.

 

Viborgiet - Zwerfsteen van Haren (Gr.)

Op één van de breukvlakken was een kaliveldspaat-ovoïde zichtbaar, die langs twee kristalvlakken is gespleten. De ovoïde is 7cm in doorsnede en mist de mantel van plagioklaas.

Naast ronde kaliveldspaat-ovoïden komen, verspreid in het gesteente, ook onregelmatig gecorrodeerde, vrije plagioklaas-eerstelingen voor. Op één plaats is een ovale, 4cm grote, ovoïde van plagioklaas aanwezig. Deze is doorspekt met grijze kwartsjes en kleine kaliveldspaatjes.

 

Viborgiet - Zwerfsteen van Haren (Gr.)

De ovale, lichtkleurige ovoïde bestaat uit plagioklaas. Het gecorrodeerde veldspaatkristal is doorspekt met insluitsels van kwarts, kaliveldspaat en biotiet.

Viborgiet - Zwerfsteen van Haren (Gr.)

Opzij van de ronde kaliveldspaat-ovoïden zijn verspreid in het gesteente vrije eersteling-kristallen aanwezig van plagioklaas. Deze zijn onregelmatig van vorm als gevolg van corrosie. Ze bevatten zwarte insluitsels van biotiet en hoornblende.

 

De grondmassa bestaat uit een zeer grove onduidelijke grafische vergroeiing van kaliveldspaat en kwarts en wijkt daarmee af van andere Viborgieten. De kwartsen zijn klein (0,4-1mm), hoekig en grijshelder.

Kwarts komt ook voor in de vorm van ovale tot ronde eerstelingen. Deze zijn donkergrijs en <1cm. Hoewel in sommige kwarts-eerstelingen kleine rode veldspaat-insluitsels aanwezig zijn, bezitten deze, vergeleken met die in Aland-rapakivi en Aland kwarts/graniet-porfier, weinig of geen uithollingen en gangetjes. Ze zijn dus minder sterk gecorrodeerd.

 

Viborgiet - Zwerfsteen van Haren (Gr.)

De grondmassa tussen de grote ovoïden en overige eersteling-kristallen bestaat uit een grove, iets onduidelijke, grafische vergroeiing van kaliveldspaat en kwarts. 

Viborgiet - Zwerfsteen van Haren (Gr.).

De ei-vormige kwarts-eerstelingen zijn maximaal 1cm groot, donkergrijs. Opvallend is de geringe mate van corrosie. Uithollingen en gangetjes zoals in Aland kwarts/graniet-porfier ontbreken. In de kwartsen zijn kleine puntjes zichtbaar van kaliveldspaat. 

 

Donkere mineralen als biotiet en hoornblende zijn aanwezig. Beide mineralen vormen onregelmatige donkere aggregaten.

De grof grafisch vergroeide kwarts/veldspaat van de grondmassa maakt duidelijk dat deze Viborgiet niet afkomstig kan zijn uit het Zuid-Finse Viborg-gebied. Ook wijkt de grondmassa af van die in de eerder gevonden Viborgiet van Emmerschans.

De Viborgiet van Haren is een artefact

De gevonden steen toont duidelijk dat deze in het verleden (middeleeuwen?) is bewerkt. Eén zijde van de steen is met hamer en beitel vlak gekapt. De andere zijden zijn breukvlakken. Deze zijn zeer onregelmatig en niet verder met de beitel afgevlakt. De steen maakt de indruk, qua vorm en formaat, bedoeld te zijn geweest als bouwsteen. Mortelresten zijn echter niet aangetroffen.

 

Viborgiet - Zwerfsteen van Haren (Gr.)

De gevonden Viborgiet is slechts een deel van een oorspronkelijk grotere steen. De bewerkte kei zou uit de middeleeuwen kunnen dateren. Zeker is dit echter niet. Het steenvlak rechtsboven is met hamer en beitel - weliswaar ruw-  nauwkeurig afgevlakt. De overige met pijlen aangegeven vlakken zijn met de hamer aangebrachte breukvlakken. De slechte, brokkelige kwaliteit van de steen is wellicht reden dat de bouwsteen niet gebruikt is.

 

In de middeleeuwen is voor de bouw van kerken op veel plaatsen in Denemarken, Duitsland en ook in Noord-Nederland gebruik gemaakt van zwerfstenen. Bij ons werden de stenen vooral gebruikt voor het funderen van kerken. Kerkmuren die uit zwerfstenen zijn opgetrokken, waarbij alleen de zichtzijde van de keien enigszins vlak werd gebeiteld, kennen we in Nederland niet (meer). In het koor van de Margaretha-kerk in Odoorn en in de plint van de kerktoren in Emmen zijn grote zwerfstenen verwerkt. De keien bestaan uit grote, meest rechthoekig gekantrechte bouwblokken die men verkreeg door grote zwerfblokken – wellicht afkomstig van hunebedden – te splijten en verder te bewerken.

 

Margarethakerk - Odoorn

Het middeleeuwse koor is voor 2/3 opgebouwd uit gekantrechte natuurstenen bouwblokken. Een deel van de grote zwerfkeien is zeer waarschijnlijk afkomstig uit hunebedden in de omgeving.  

Zwerfsteenkerk van Wiarden (Ostfriesland, Dld.)

In het oosten van het Duitse Ostfriesland heeft men voor de bouw van kerken vele duizenden grote zwerfsteenblokken gebruikt. De keien werden uit grote zwerfblokken gespleten en daarna zeer nauwkeurig met hamer en beitel op maat gemaakt en gekantrecht.

Zwerfsteenkerk - Nienbergen- Wendland (Dld.)

In Noord-Duitsland en in Denemarken bestaan nog vele honderden kerken, die uit zwerfstenen zijn opgetrokken. De zichtzijde van de keien in de muren werden ruw met hamer en beitel afgevlakt. De Viborgiet van Haren zou als bouwsteen vergelijkbaar kunnen zijn toegepast. 

 

Het vlak gebeitelde deel van de steen is onregelmatig en ruw. Ook de andere breukvlakken zijn erg onregelmatig. De indruk bestaat dat, tijdens het bewerken van de steen, opgemerkt is dat het gesteente door de grootkorreligheid van de Viborgiet met zijn grote ovoïden onvoorspelbaar breekt en blijkbaar voor het doel ongeschikt werd bevonden. De grote vraag blijft waar men de kei voor bedoeld heeft. Voor zover bekend zijn zwerfsteenkerken als in Denemarken en Duitsland nooit in ons land gebouwd. Een mogelijkheid is dat de kei bedoeld is geweest om een gebint van een boerderij te dragen.